Ανέφελη Νύχτα — Παναγιώτης Κατωπόδης

ανάγνωση

πάνω · κάτω

Η νύχτα στήνεται σε δύο επίπεδα. Τα άστρα πέφτουν από πάνω· τα πυροφάνια ανάβουν κάτω, μέσα στο πέλαο. Ανάμεσά τους κινείται η φωνή. Δεν εξηγεί το θέαμα· του απαντά.

πάνωκάτω

χάρτης

αντανακλάσεις

Το πέλαο δεν αντανακλά απλώς τον ουρανό. Ανάβει τη δική του εκδοχή του.

στροφές

μία μία

Πεφταστέρια.Τριγύρω.Παντού.

Τρεις ονοματικές εκλάμψεις. Η τελεία γίνεται χρόνος.

στίξεις

Οι τρεις πρώτες λέξεις δεν σχηματίζουν πρόταση. Κάθε τελεία είναι μια σύντομη λάμψη: εμφάνιση, σβήσιμο, νέα εμφάνιση. Η γραφή μιμείται τον διακεκομμένο χρόνο του μετεώρου χωρίς να τον περιγράφει.

[2][8]

Πεφταστέρια. Τριγύρω. Παντού.

είδωλα

Τα πυροφάνια γίνονται γήινα άστρα και τα ψαροκάικα κινούμενοι αστερισμοί. Ο ουρανός δεν καθρεφτίζεται παθητικά στη θάλασσα· το πέλαο κατασκευάζει τον δικό του ουρανό.

[4][5]

Μες στο πέλαο / πυροφάνια, / ψαροκάικα.

βορράς

Η μπαλαλάικα είναι ο πρώτος καθαρός ήχος. Έρχεται από έναν Βορρά περισσότερο φαντασιακό παρά χαρτογραφικό και ανοίγει το ελληνικό θαλασσινό τοπίο προς έναν μακρινό πολιτισμικό ορίζοντα.

[3]

κάπου αντηχεί / μια μπαλαλάικα.

φωνή

Ύστερα από το μακρινό όργανο ακούγεται το σώμα. Η φωνή δεν λέγεται ότι μιλά ή τραγουδά· βγαίνει από τα στήθη και ξεχύνεται, σαν να γίνεται νερό, φως ή δεύτερος ουρανός.

[5]

βγαίνει η φωνή / και ξεχύνεται.

Ώ

Το «Συ» πλησιάζει τον άγνωστο, ενώ το ερωτηματικό τον κρατά απρόσιτο. Η φράση αιωρείται ανάμεσα στην προσφώνηση και στην αναγνώριση: δεν ξέρει ακόμη αν συνάντησε τον Δημιουργό.

[6][7]

Συ, ο Δημιουργός;

εδώ

Το «εδώ κάτω» επιστρέφει απότομα από το κοσμικό στο ανθρώπινο. Είναι τόπος, αλλά και κρίση για τον κόσμο: πώς μπορεί η φθορά να χωρά τέτοια ομορφιά; Η απορία δεν γίνεται απόδειξη. Μένει απορία.

[1][9]

Τέτοια νύχτα, / εδώ κάτω, / πώς γίνεται;

Ο κρυφός σκελετός είναι η αντανάκλαση:

άστρο ↔ πυροφάνι · Βορράς ↔ στήθος · Δημιουργός ↔ εδώ κάτω

Τρεις αποστάσεις — ουράνια, γεωγραφική, μεταφυσική — συμπτύσσονται σε μία στιγμή θαυμασμού.

πρωτότυπο

Οι τελείες, τα κεφαλαία, το «Ώ» και η στίξη διατηρούνται ως ενεργά μέρη της σύνθεσης. Η έκδοση δεν διορθώνει τη φωνή του ποιήματος· την ακούει.

λέξεις

πυροφάνια

Λέξη φωτεινή και υλική μαζί: η νυχτερινή αλιεία με λάμπα μεταφέρει τεχνητά άστρα στην επιφάνεια του νερού.

μπαλαλάικα

Δεν λειτουργεί μόνο ως ρωσικό όργανο. Με τον ήχο και την κατάληξή της απαντά στα «ψαροκάικα» και ενώνει τον Βορρά με το πέλαο.

κομήτες

Η αστρονομική ακρίβεια υποχωρεί μπροστά στην έκσταση. Τα μετέωρα μεγεθύνονται σε κομήτες: η αιτία, το ίχνος και η εντύπωση γίνονται μία εικόνα.

Συ

Η αρχαΐζουσα αντωνυμία υψώνει το ύφος, αλλά το ερωτηματικό αποτρέπει τη βεβαιότητα. Ο ομιλητής απευθύνεται πριν γνωρίσει.

ίχνη

σημειώσεις

01Αριστοτέλης, Μεταφυσικά Α΄ 2, 982b12–21Η απορία ως αρχή της φιλοσοφικής αναζήτησης.
02NASA, Eta AquaridsΗ μαγιάτικη βροχή διαττόντων και η σχέση της με τον κομήτη του Halley.
03The Metropolitan Museum of Art, BalalaikaΡωσικό νυκτό έγχορδο του ύστερου 19ου αιώνα.
04SearchCulture.gr, Κωνσταντίνος Βολανάκης, Ψάρεμα με πυροφάνιΝυχτερινή ηθογραφία οργανωμένη από την αντίθεση σκότους και φωτός.
05Gaston Bachelard, Water and Dreams: An Essay on the Imagination of Matter, trans. Edith R. Farrell, Dallas Institute, 1983Η υλική φαντασία του νερού και η ποιητική αντήχηση.
06Rudolf Otto, The Idea of the Holy, trans. John W. Harvey, Oxford University Press, 1923Το δέος ως έλξη και αμηχανία μπροστά στο υπερβατικό.
07Stanford Encyclopedia of Philosophy, Pseudo-DionysiusΗ αποφατική γλώσσα και η απόσταση ανάμεσα στο θείο και στα ονόματά του.
08Roman Jakobson, “Linguistics and Poetics,” in Style in Language, MIT Press, 1960, pp. 350–377Η ποιητική λειτουργία και η ενεργοποίηση της μορφής του μηνύματος.
09Stanford Encyclopedia of Philosophy, Aesthetic ExperienceΗ εμπειρία της φυσικής ομορφιάς και του υψηλού.